„Wiedze u-korzenione” – spotkanie piąte (10.12.25)

08 12 2025

Weird Fictions Research Group Ośrodka Studiów Amerykańskich UW oraz Centrum Humanistyki Środowiskowej UW zapraszają na piąte wydarzenie z cyklu Wiedze u-korzenione, zatytułowane Rośliny i wampiry: rozmowa o książce „Countering Anthropocentrism: Vegetarian Vampires, Ecology, and Non-Human Subjects” dr Patrycji Pichnickiej-Trivedi, poprowadzona przez mgr Marię Zielniewicz. Spotkanie odbędzie się dnia 10 grudnia 2025 r., w godz. 16:45-18:15, w sali 2.118, w gmachu Wydziału Neofilologii UW przy ul. Dobrej 55.

Książka traktuje ekologię(e) i posthumanizm(y) jako zarazem obiekt i narzędzie badania, dokonując ekokrytycznej dekonstrukcji obecnych w XXI-wiecznych narracjach wampirycznych ekologii i posthumanizmów. Analizuje szeroki korpus 112 narracji (tj. 1065 seriali, filmów, książek, opowiadań i komiksów) tzw. zachodnich i nie-zachodnich: angielsko- i francuskojęzycznych oraz rosyjskich i polskich za pomocą analizy strukturalnej. Następnie bada ich znaczenie, używając teorii ugruntowanej, interdyscyplinarnie łącząc teorie feministyczne, post- i dekolonialne, intersekcjonalne, ekokrytyczne, posthumanistyczne i inne. Książka zorganizowana jest wokół czterech centralnych topoi, miejsc pamięci [Nora 1974]: eko-postaw i eko-deklaracji, zwierząt i animalizacji, diety oraz posthumanistycznych motywów narracyjnych. W trzech z tych topoi rośliny lub roślinność ogrywają znaczne role.
Książka zaczyna się omówieniem narracji nie- lub nawet anty-ekologicznych: taki był początek narracji wampirycznych w kulturze zachodniej, i takich narracji wciąż jest wiele w XXI-wieku. Zły wampir jest powiązany z lub nawet uosabia złą, dziką naturę, która atakuje człowieka i cywilizację. Uosabia również ziemię, często konkretną ziemię i jej podziemną historię. Jako chtoniczny potwór wyłania się z „dzikich” krajobrazów: ośnieżonych lasów, gór i pól albo kipiących „zbyt” bujną roślinnością, niepokojąco żywych lasów i dżungli. Wampiry ucieleśniają również konkretne tzw. „siły natury”. W tych wyobrażeniach natura konotuje Inność, nie-zachodniość i kobiecość. Wampir – i natura – muszą zostać pokonani, podporządkowani. Co ciekawe, uznanie zachodzącej katastrofy ekologicznej nie zmienia narracji: nawet jeśli człowiek wywołał ową katastrofę, to teraz spotworniała natura mści się i musi zostać pokonana. Niektóre narracje zaś wprowadzają nową figurę potwora – jest nią ekolog/ekologiczny aktywista.
Inne narracje starają się zbudować ekologiczne reprezentacje: niektóre przedstawiają złego wampira jako wroga lub wyzyskiwacza natury – a nie jej uosobienie. Łowca zaś staje po stronie eksploatowanej ziemi i natury. Niektóre narracje odwrotnie: ukazują dobrego wampira i ten staje się reprezentantem postawy ekologicznej. Niemniej większość takich narracji przedstawia (nie)„ekologię” białych mężczyzn (Sandilands 2005), może najlepiej ucieleśnioną w „wegetarianizmie” wampirów: ów „wegetarianizm” prawie nigdy nie polega na jedzeniu roślin, jest za to mocno uwikłany w konstrukcje ego oraz kapitalizm.
Wiele narracji wampirycznych konstruuje posthumanistyczne postacie ludzi-zwierząt-roślin-rzeczy-maszyn — zwykle jednak obsadza je w roli potworów. Bohaterowie zaś, nawet jeśli są cyborgami czy hybrydami, są raczej postaciami trans-humanistycznymi – super-ludźmi, ulepszeniami człowieka – a nie przekroczeniami ludzkiego [Ferrando 2013]. Niemniej pewne nietypowe, ambiwalentne (nie pozwalające określić ról potwora i bohatera) narracje konstruują głębokie ekologie poprzez tworzenie prawdziwie posthumanistycznych postaci i przestrzeni. Te naturokulturowe ciała i przestrzenie de-kolonizują (się) lub odwrotnie, na-rastają, akumulując odpadki nowoczesności, których za-rastanie tworzy nowe posthumanistyczne światy.

Patrycja Pichnicka-Trivedi jest współpracownicą Centrum Humanistyki Środowiskowej Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w badaniach nad popkulturą z perspektywy eko-feministycznej, posthumanistycznej, dekolonialnej i intersekcjonalnej. Książka Countering Anthropocentrism: Vegetarian Vampires, Ecology, and Non-Human Subjects (2025) jest jej pierwszą monografią autorską.